Μια ανάλυση της τρέχουσας πίεσης για τακτοποίηση υπό το πρίσμα της διεθνούς εμπειρίας και της επιτακτικής ανάγκης για ασφάλεια και βιώσιμη ανάπτυξη
Των: Δρ. Κώστα Σαχπάζη*, Κωνσταντίνας Σαχπάζη** και Δέσποινας Σαχπάζη***
Το ζήτημα των αυθαιρέτων στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια φάση πρωτοφανούς πίεσης. Η λήξη προθεσμιών, οι στοχευμένες παρεμβάσεις του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) και ο έντονος διάλογος μεταξύ των Τεχνικών Φορέων και των αρμόδιων Υπουργείων, συνθέτουν ένα σκηνικό που απαιτεί όχι απλώς διαχείριση, αλλά οριστικές και βιώσιμες λύσεις. Για τον κόσμο των μηχανικών, αλλά και για την κοινωνία ευρύτερα, το ερώτημα είναι κρίσιμο: βρισκόμαστε προ μιας πραγματικής μεταρρύθμισης ή απλώς παρακολουθούμε την προετοιμασία για την επόμενη παράταση;
Η Ελληνική Παθογένεια και η Διεθνής Πρακτική
Η πολεοδομική «παθογένεια» της αυθαίρετης δόμησης δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Πολλές χώρες, ιδίως στη λεκάνη της Μεσογείου (π.χ. Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία), αντιμετώπισαν παρόμοιες προκλήσεις. Η διεθνής εμπειρία, ωστόσο, καταδεικνύει μια κρίσιμη διαφοροποίηση: οι επιτυχημένες στρατηγικές δεν εστιάζουν αποκλειστικά στην εκ των υστέρων τακτοποίηση, αλλά σε μια ολιστική προσέγγιση που συνδυάζει τρεις πυλώνες:
- Πρόληψη (Prevention): Οι ώριμες πολεοδομικά χώρες επενδύουν στον εξορθολογισμό και την επιτάχυνση των διαδικασιών έκδοσης οικοδομικών αδειών. Ένα πολύπλοκο, αργό και δαπανηρό σύστημα αδειοδότησης αποδεδειγμένα ενθαρρύνει την παρανομία. Η απλοποίηση, η ψηφιοποίηση (βλέπε Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου) και η σαφήνεια των χρήσεων γης αποτελούν τη διεθνή «πρώτη γραμμή άμυνας».
- Κατηγοριοποίηση και Ρεαλιστική Αντιμετώπιση (Triage): Η διεθνής πρακτική αποφεύγει την οριζόντια αντιμετώπιση. Οι παραβάσεις κατηγοριοποιούνται αυστηρά: μικρές αποκλίσεις που δεν επηρεάζουν τη στατικότητα ή το περιβάλλον τυγχάνουν απλοποιημένης ρύθμισης, συχνά με την καταβολή περιβαλλοντικού προστίμου. Αντίθετα, κτίσματα σε περιοχές υψηλού κινδύνου (δασικές, ρέματα, αιγιαλός) ή με σοβαρές στατικές παραβάσεις, οδηγούνται κατά προτεραιότητα προς κατεδάφιση. Η λογική του «όλα ρυθμίζονται» που κυριάρχησε για χρόνια στην Ελλάδα, αποτελεί διεθνώς μια ξεπερασμένη προσέγγιση.
- Αυστηρή Επιβολή (Enforcement): Η τακτοποίηση των παλαιών αυθαιρέτων συνοδεύεται πάντα από την αποφασιστική δέσμευση για «μηδενική ανοχή» σε νέες παραβάσεις. Η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών, όπως δορυφορικές εικόνες και drones, για τον εντοπισμό νέων αυθαιρέτων είναι πλέον καθιερωμένη πρακτική στο εξωτερικό, καθιστώντας την επιβολή του νόμου άμεση και αποτελεσματική.
Η Σύνδεση της Νομιμότητας με την Ασφάλεια: Μια Αναγκαία Παραδοχή
Το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο της τρέχουσας συγκυρίας είναι η ρητή, για πρώτη φορά, σύνδεση της νομιμοποίησης ενός κτιρίου με την ασφάλειά του. Η απαίτηση για έλεγχο στατικής επάρκειας ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε παρέμβαση, όπως η ενεργειακή αναβάθμιση μέσω προγραμμάτων τύπου «Εξοικονομώ», ευθυγραμμίζει επιτέλους την Ελλάδα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Σε όλη την Ευρώπη, η «ταυτότητα» ενός κτιρίου δεν είναι απλώς ένα χαρτί ιδιοκτησίας, αλλά ένα πιστοποιητικό συμμόρφωσης με τους κανόνες ασφαλείας, ενεργειακής απόδοσης και πολεοδομικής νομιμότητας. Αυτή η στροφή είναι επιβεβλημένη, ειδικά σε μια σεισμογενή χώρα όπως η Ελλάδα. Ο μηχανικός παύει να είναι απλός διεκπεραιωτής μιας γραφειοκρατικής ρύθμισης και αναλαμβάνει τον κρίσιμο ρόλο του εγγυητή της δημόσιας και ιδιωτικής ασφάλειας.
Ο Ρόλος των Θεσμικών Φορέων και η Επόμενη Μέρα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο επιστημονικός και θεσμικός διάλογος που διεξάγεται από τους Τεχνικούς Φορείς και τα συναρμόδια Υπουργεία είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Οι συζητήσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς πεδίο ανταλλαγής απόψεων, αλλά το θεσμικό εργαστήριο όπου διαμορφώνονται οι τεχνικά άρτιες και κοινωνικά δίκαιες προτάσεις προς την Πολιτεία. Οι μηχανικοί της χώρας, ως επιστημονική κοινότητα, καλούνται να συνδιαμορφώσουν και να εισηγηθούν ένα σταθερό, μακρόπνοο και λειτουργικό πλαίσιο που θα αντικαταστήσει την αβεβαιότητα των συνεχών παρατάσεων.
Συμπερασματικά, η πίεση για οριστικές λύσεις στα αυθαίρετα δεν πρέπει να εκληφθεί ως μια ακόμη διαχειριστική κρίση. Αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία για την Ελλάδα να εγκαταλείψει τις πρακτικές του παρελθόντος και να υιοθετήσει ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό μοντέλο πολεοδομικού σχεδιασμού και διαχείρισης. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από την πολιτική βούληση για ρήξη με την κουλτούρα της ανομίας και την υιοθέτηση ενός πλαισίου που θα δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η οριστική λύση δεν είναι απλώς η τακτοποίηση του χθες, αλλά η θωράκιση του αύριο
* Ο Δρ. Κώστας Σαχπάζης είναι Πολιτικός Μηχανικός, Καθηγητής της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (www.uowm.gr και www.geodomisi.com, email:
** Η Δέσποινα Σαχπάζη είναι Αρχιτέκτων Μηχανικός
*** Η Κωνσταντίνα Σαχπάζη είναι Πολιτικός Μηχανικός
Πηγή: news.b2green.gr