Τον ερχόμενο Σεπτέμβριο αναμένεται να ανοίξει, σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας Ευθύμιο Μπακογιάννη, το πολυσυζητημένο πρόγραμμα «Διατηρώ», το οποίο είχε ανακοινωθεί για πρώτη φορά στα τέλη του 2020 χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ενεργοποιηθεί.

Aπό το βήμα ημερίδας, που διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτιρίων και Μνημείων στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΤΕΕ o Ευθύμιος Μπακογιάννης ανέφερε ότι:

-«Tο πρόγραμμα αυτή τη στιγμή έχει 75 εκατομμύρια χρηματοδότηση ήδη δεσμευμένη», ενώ «η πρόσκληση είναι έτοιμη, έχει ολοκληρωθεί ο οδηγός» και η διαδικασία βρίσκεται σε πλήρη διοικητική ωριμότητα.

Και συνέδεσε το «Διατηρώ» με την ενεργοποίηση της Τράπεζας Γης και του μηχανισμού Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης, εκτιμώντας ότι τα δύο εργαλεία μαζί μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική ανάσα στους ιδιοκτήτες διατηρητέων.

-«Είναι ωραίο να  συζητάμε για διατηρητέα στην Αθήνα, για την μεταφορά συντελεστή, με την προϋπόθεση όμως να θέλουμε να υποδεχθούμε και τον συντελεστή αυτόν στην Αθήνα. Και όχι να θέλουμε να φτιάξουμε τα διατηρητέα στην Αθήνα και να πάρουμε τον συντελεστή και να τον πάμε στην … Ελευσίνα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ευθύμιος Μπακογιάννης γενικός γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΝ.

Ο γενικός γραμματέας του ΥΠΕΝ τόνισε ότι ο οδηγός του προγράμματος Διατηρώ έχει ήδη συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ πέρασε δύο φορές από δημόσια διαβούλευση. Παράλληλα, σημείωσε ότι υπάρχει και προοπτική αύξησης των διαθέσιμων πόρων, εφόσον το ενδιαφέρον αποδειχθεί υψηλό.

-«Έχουμε ήδη πάρει τη δέσμευση από τον Υπουργό, τον κύριο Παπαθανάση, ότι αν το πρόγραμμα πάει καλά, δηλαδή αν από τη στιγμή που θα ανοίξει υπάρξει η εξάντληση της υπερδέσμευσης των 150 εκατομμυρίων και καλυφθούν οι αιτήσεις, θα συμπληρωθούν τα υπόλοιπα χρήματα».

Οι περιορισμοί του ΕΣΠΑ και οι όροι της Ευρώπης

Ο κ. Μπακογιάννης εξήγησε ότι η καθυστέρηση στην υλοποίηση του προγράμματος συνδέεται κυρίως με τους αυστηρούς όρους της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Όπως είπε, «για να μπορέσεις να φτιάξεις έναν πολύ καλό οδηγό και σύγχρονο πρέπει αυτός που θα σου βάλει τα λεφτά να έχει κάποιους κανόνες τους οποίους να τους αποδέχεσαι».

Ξεκαθάρισε μάλιστα ότι «το ΕΣΠΑ δεν έχει προτεραιότητα ως Ευρώπη να χρηματοδοτήσει την κληρονομιά. Έχει προτεραιότητα το ενεργειακό. Άρα λοιπόν, ή παίζεις με τους κανόνες αυτού που σου δίνει τα λεφτά ή δεν κάνεις το πρόγραμμα». Οι κανόνες αυτοί προβλέπουν ότι απαιτούνται τουλάχιστον δύο μονάδες ενεργειακής αναβάθμισης, γεγονός που δημιουργεί αντικειμενικές δυσκολίες για πολλά διατηρητέα κτίρια.

Παρά τις επιφυλάξεις ιδιοκτητών, οι οποίοι επισήμαναν ότι οι ενεργειακές παρεμβάσεις δεν πρέπει να αλλοιώνουν τα χαρακτηριστικά που καθιστούν ένα κτίριο άξιο διατήρησης, ο Γενικός Γραμματέας υποστήριξε ότι καταβλήθηκε σημαντική προσπάθεια προσαρμογής του πλαισίου, ώστε να υπάρξει λειτουργική λύση.

Χρηματοδότηση έως 50% και υποχρεωτική ιδιωτική συμμετοχή

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η επιδότηση θα καλύπτει έως το 50% των επιλέξιμων δαπανών. «Ο οδηγός τώρα έχει φτιαχτεί με ένα σκεπτικό, το οποίο δέχτηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με πολύ μεγάλη προσπάθεια, να χρηματοδοτήσει το 50% από τη δαπάνη η οποία θα είναι για το διατηρητέο κτήριο», ανέφερε.

Όπως εξήγησε, επειδή το πρόγραμμα θεωρείται κρατική ενίσχυση, η ευρωπαϊκή πλευρά αποδέχθηκε μόνο μερική κάλυψη του κόστους. Αυτό σημαίνει ότι «ο ενδιαφερόμενος που θα υποβάλει στο πρόγραμμα πρέπει να έχει δυνατότητα να αποδείξει ότι έχει το άλλο 50% της αναγκαίας δαπάνης».

Μελέτες, στατική ενίσχυση και νέες παρεμβάσεις

Ο νέος οδηγός περιλαμβάνει παρεμβάσεις που αρχικά δεν είχαν γίνει αποδεκτές. Όπως σημείωσε ο κ. Μπακογιάννης, «βάλαμε και τις μελέτες μέσα στον καινούργιο Οδηγό. Βάλαμε, δηλαδή, το φέροντα οργανισμό να το χρηματοδοτήσει που δεν τον ήθελε».

Με αυτόν τον τρόπο δίνεται πλέον η δυνατότητα χρηματοδότησης εργασιών στερέωσης, αποκατάστασης όψεων και κρίσιμων τεχνικών παρεμβάσεων, χωρίς όμως να αλλάζει η βασική ενεργειακή υποχρέωση. «Δέχτηκε να μας δώσει αυτή τη δυνατότητα της στερέωσης του κτηρίου, της ανάπτυξης των όψεων, δεν έκανε πίσω στον ενεργειακό».

Παράλληλα, στο πρόγραμμα εντάσσονται τόσο φυσικά όσο και νομικά πρόσωπα. «Βάλαμε νομικά και φυσικά πρόσωπα. Βάλαμε μια σειρά από εργασίες, οι οποίες συγκεντρωτικά θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν όχι τόσο την ενεργειακή αναβάθμιση, αλλά να υποκρύπτουν την ενεργειακή του αναβάθμιση».

Ο φόβος των καθυστερήσεων στις εγκρίσεις

Ο Γενικός Γραμματέας δεν έκρυψε ότι υπάρχει έντονος προβληματισμός για την ταχύτητα ωρίμανσης των φακέλων και των μελετών. Όπως είπε, «οι υπηρεσίες έχουν πολύ φόρτο, είναι λίγα άτομα, έχουν λίγο προσωπικό, υπάρχει πολύ μεγάλη πίεση, υπάρχουν καθυστερήσεις».

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που δεν δεσμεύτηκαν εξαρχής περισσότερα κονδύλια. «Δεν θέλαν να δεσμεύσουν περισσότερα από αυτά τα χρήματα για μεγάλο χρονικό διάστημα, γιατί φοβούνται, ακούν διατηρητέα και λένε θα πάρει πάρα πολλά χρόνια».

Η Τράπεζα Γης και η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης

Ο κ. Μπακογιάννης συνέδεσε το «Διατηρώ» με την ενεργοποίηση της Τράπεζας Γης και του μηχανισμού Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης, εκτιμώντας ότι τα δύο εργαλεία μαζί μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική ανάσα στους ιδιοκτήτες διατηρητέων.

Ήδη, όπως ανέφερε, έχει ολοκληρωθεί η μελέτη για τις πρώτες Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή σε 80 δημοτικές ενότητες, δηλαδή στις περιοχές όπου θα μπορεί να μεταφέρεται και να αξιοποιείται ανεκμετάλλευτος συντελεστής δόμησης. Η σχετική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στο καλοκαίρι.

Μέσω του μηχανισμού αυτού, ιδιοκτήτες διατηρητέων, μνημείων και ακινήτων με πολεοδομικούς περιορισμούς θα μπορούν να αξιοποιούν οικονομικά δικαιώματα δόμησης που σήμερα παραμένουν ανενεργά. Ενδεικτικά, περίπου 3.837 ενεργοί τίτλοι της περιόδου 1979 έως 2007, που αντιστοιχούν σε 428.602 τετραγωνικά μέτρα, παραμένουν ακόμη σε εκκρεμότητα.

Η εμπειρία της χρυσής βίζας

Ο ίδιος αναφέρθηκε και στην προηγούμενη προσπάθεια σύνδεσης των διατηρητέων με το πρόγραμμα χρυσής βίζας, παραδεχόμενος ότι τα αποτελέσματα δεν ήταν τα αναμενόμενα. «Ομολογώ ότι όταν συζητούσαμε σε επίπεδο κυβέρνησης το ζήτημα της χρυσής βίζας εγώ ήμουνα πολύ θετικός στο ζήτημα των διατηρητέων».

Ωστόσο, όπως είπε, παρά το έντονο αγοραστικό ενδιαφέρον, πολλοί επενδυτές στόχευσαν κυρίως στην απόκτηση άδειας διαμονής και όχι στην αποκατάσταση των ακινήτων. «Οι νέοι ιδιοκτήτες η τελική τους σκέψη ήταν να πάρουν την χρυσή βίζα, να αποκτήσουν το ακίνητο και να το αφήσουν ενδεχομένως στην ίδια κατάσταση ή να το μεταπωλήσουν».

Κατέληξε σημειώνοντας ότι είχε εκτιμήσει πως θα υπήρχε αναπτυξιακή ώθηση και ανάδειξη των κτιρίων, γι’ αυτό και είχε τεθεί χαμηλό επενδυτικό όριο για τη συμμετοχή στο συγκεκριμένο σχήμα.